به گزارش خبرنگار اجتماعی نخ نیوز، سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، همزمان با روز خبرنگار، با حضور در نخ نیوز از بخشهای مختلف این مجموعه رسانهای بازدید کرده و به گفتوگو با خبرنگاران نخ نیوز پرداخت.
بخش نخست گفتوگوی وزیر ارتباطات با نخ نیوز که به موضوعات صنعت فضایی، برنامههای دولت چهاردهم در توسعه منظومههای ماهوارهای و پروژه منظومه «شهید سلیمانی» اختصاص داشت، پیشتر منتشر شده است.
در بخش دوم این گفتوگو، هاشمی به تشریح روند جایگزینی کابلهای مسی با فیبر نوری، چالشهای توسعه این زیرساخت، حکمرانی و توسعه زیرساخت هوش مصنوعی، دولت هوشمند، اتصال روستاها و برنامه هوشمندسازی مدارس پرداخت.
هاشمی در این قسمت از مصاحبه خود با نخ نیوز درباره طرح توسعه فیبر نوری و همراهی شرکت مخابرات ایران در دولت چهاردهم برای جایگزینی کابلهای مسی با فیبر نوری، گفت: یکی از اتفاقات بسیار مهمی که در جوامع و کشورهای مختلف به آن پرداخته شده، موضوع «سوآپ» یا مهاجرت از سیم مسی به فیبر نوری است. دلایل متعددی نیز برای این موضوع وجود دارد.
وی افزود: سیم مسی که اکنون بیش از ۹۰ سال در کشور ما و نزدیک به یک قرن در دنیا در حوزه ارتباطات به مردم خدمت ارائه میدهد، طبیعتاً باید بازنشسته شود و جای خود را به فناوریهای نوین و زیرساختهای جدید بدهد. یکی از زیرساختهای جدی که در حوزه ارتباطات ثابت در دنیا مورد توجه قرار گرفته و ما نیز آن را در دستور کار قرار دادهایم، فیبر نوری است.
وزیر ارتباطات ادامه داد: با همین نگاه، در ابتدای دولت و با حضور رئیسجمهور، پروژه سوآپ را با محوریت شرکت مخابرات ایران آغاز کردیم. نگاه ما این بود که بتوانیم در این پروژه، از حداکثر ظرفیت تولیدکنندگان داخلی استفاده کنیم؛ یعنی بتوانیم سیم مسی را خارج کنیم و عمدتاً مبتنی بر درآمدی که از استحصال سیم مسی بهدست میآید، آن را به فیبر نوری تبدیل کنیم و مجدداً در قالب خدمات باکیفیتتر در اختیار مردم قرار دهیم.
هاشمی تصریح کرد: تجربه جهانی نیز نشان میدهد اگر بتوانیم سیم مسی را با فیبر نوری جایگزین کنیم، میزان مصرف انرژی به یکهشتم کاهش پیدا میکند. همچنین، سرعت ارتباطات نیز در مقیاس ۱۰ تا ۱۰۰ برابر و حتی بیشتر افزایش مییابد. بنابراین، این پروژه از همه جهات، پروژهای جذاب است.
وی گفت: البته این روند در بسیاری از کشورها از سالهای گذشته آغاز شده است و طبق مطالعاتی که انجام دادهایم، اجرای آن بازه زمانی بین هفت تا ۱۵ سال را در بر میگیرد. یکی از پیچیدگیهای این کار آن است که باید همزمان با توسعه فیبر نوری در شهرها، مراقبت کنیم خدمات مردم قطع نشود و در نهایت، پس از اطمینان از ایجاد ارتباطی پایدار برای شهروندان، سیم مسی جمعآوری شود.
وزیر ارتباطات افزود: مسئله دیگری که در این حوزه با آن مواجه هستیم، موضوع مدیریت شهری و شهرداریهاست. حفاری، یکی از چالشهای بسیار جدی در این زمینه بهشمار میرود.
هاشمی ادامه داد: واقعیت این است که پس از آغاز این پروژه، در برخی شهرها و استانها پیشرفت قابل توجهی داشتهایم. اگر بخواهم مشخصاً اشاره کنم، در استان خراسان رضوی و شهر مشهد مقدس، پیشرفت پروژه بسیار قابل توجه بوده است؛ بهگونهای که پوشش فیبر نوری در شهر مشهد تقریباً تکمیل شده یا حداکثر تا پایان سال تکمیل خواهد شد.
وی توضیح داد: این به آن معناست که اگر مردم درخواست استفاده از این ظرفیت را داشته باشند، میتوانند در یک بازه زمانی معقول و حدود یکماهه از این خدمات بهرهمند شوند.
وزیر ارتباطات گفت: با این حال، در برخی شهرها و استانها بهدلیل عدم همراهی، عمدتاً از سوی شهرداریها و ساختار مدیریت شهری، مقداری از برنامه عقب هستیم. طبیعتاً تلاش میکنیم این بخشها را همراه کنیم.
هاشمی افزود: البته از نظر قانونی، چالش جدی نداریم؛ اما در زمینه رعایت و اجرای قانون، با برخی مسائل مواجه هستیم و پیگیری میکنیم که این مسیر را پیش ببریم.
وی در ادامه گفت: اما اگر بخواهم دقیق به سؤال شما پاسخ بدهم، پیش از آن میخواهم نکتهای را اشاره کنم؛توسعه شبکه فیبر نوری در ایران ضروری است.
وی ادامه داد: اگر به کشورهای مختلف دنیا نگاه کنیم، میبینیم که ترافیک شبکه در دنیا به نفع حوزه ثابت است؛ بهگونهای که نسبت آن حدود ۳۰ به ۷۰ یا ۲۰ به ۸۰ به نفع شبکه ثابت است، اما در کشور ما این نسبت برعکس است و توسعه سیار نسبت به ثابت اولویت بیشتری داشته است. از اینرو باید میزان توجه و سرمایهگذاری در این حوزه افزایش پیدا کند.
هاشمی با اشاره به وضعیت تحویل دولت در حوزه فیبر نوری تصریح کرد: آنچه ما در ابتدای دولت تحویل گرفتیم، از باب «پوشش» بود؛ پوشش به این معنا که اگر مشترکی در همسایگی آن محدوده قرار میگرفت، بتواند حداکثر ظرف یک ماه پس از درخواست به شبکه متصل شود. در ابتدای دولت، عملاً با هشت میلیون پوشش تحویل گرفتیم، اما لازم است گفته شود که این پوشش به دلایلی امکان اتصال واقعی را فراهم نمیکرد.
وی توضیح داد: مبنای آن پوشش، شعاع دایرهای بود. اما ممکن است یک بزرگراه در شعاع ۳۰۰ متری آن دایره قرار بگیرد، در حالی که شما نتوانید به مشترکی که آنسوی بزرگراه زندگی میکند یا کسبوکارش آنجاست، سرویس ارائه دهید. بنابراین، ما این نگاه را تغییر دادیم و با پارادایم جدیدی که به آن «پلیگان» میگوییم، وارد عمل شدیم. در این مدل دیگر مبنا شعاع نیست، بلکه محدودههای مشخصی است که اپراتورها و دارندگان پروانه UNSP بر همان اساس فعالیت میکنند و آن بخش از نقشه را سبز میکنند تا مشترک بداند امکان اتصال به فیبر نوری در آن منطقه وجود دارد.
وزیر ارتباطات با تأکید بر اینکه اتصال، موضوعی مهم و مکملِ پوشش است، افزود: در دولت چهاردهم این موضوع را بهصورت ویژه در دستور کار قرار دادیم.
هاشمی ادامه داد: اشکال اصلی پوشش این است که وقتی من ادعا میکنم این مقدار پوشش دادهام، مادامی که اتصال وجود نداشته باشد، نمیتوانم سطحسنجی کنم که این عدد واقعی است یا نه. به همین دلیل ما به سمت اتصال رفتیم، هرچند میدانستیم کار سختی را برای خودمان انتخاب کردهایم، اما چارهای نداشتیم؛ چون برای صحتسنجی ادعای مبتنی بر پوشش، اتصال ضروری بود.
وی گفت: در ابتدای دولت، حدود ۴۰۰ هزار اتصال بر بستر فیبر نوری داشتیم، اما امروز این عدد از یک میلیون و ۶۰۰ هزار اتصال عبور کرده است. پوشش نیز از هشت میلیون به ۱۱ میلیون رسیده و اکنون بالغ بر ۱۱ میلیون پوشش داریم. به این ترتیب، با رشد چهار برابری مواجه بودهایم.
وزیر ارتباطات افزود: مردم، بهویژه در کلانشهرها، از این زیرساخت و این سرمایهگذاری استقبال کردهاند؛ چرا که بحث فیبر نوری و اتصال به آن، یک بخشش توسعه زیرساخت است و بخش دیگر آن، به درخواست مردم بازمیگردد. بنابراین، این موضوع فقط یک بحث فنی نیست و بخشی از آن به کارهای تبیینی و اقناعی مربوط میشود تا مردم به سمت استفاده از این ظرفیت حرکت کنند.
هاشمی با اشاره به برنامه هفتم توسعه گفت: طبق برنامهریزی انجامشده در برنامه هفتم، بهویژه جدول مندرج در مواد ۶۴ و ۶۵، از برنامه عقب نیستیم. این در حالی است که دولت چهاردهم با چالشهای مختلفی مواجه بوده است؛ از جمله جنگ که در شرایط جنگی، عملاً شبکه فریز میشود و این یک قاعده برای مدیریت شرایط است.
وی تصریح کرد: با وجود همه این شرایط دشوار که برای همکاران ما نیز وجود داشته، از برنامه عقب نیستیم و در بحث اتصال شاهد رشد چهار برابری بودهایم.
وزیر ارتباطات در ادامه با اشاره به برخی چالشها در کلانشهرها گفت: همچنان در کلانشهرها با شهرداریها مسئله داریم. نظام مسائل متعددی وجود دارد و هر شهرداری نگاه خاص خود را دارد. ما تلاش میکنیم با محوریت وزارت کشور و معاونت مربوطه این موضوعات را یکدست و پیگیری کنیم.
هاشمی در پایان تأکید کرد: حقیقت ماجرا این است که رشد و توسعه همه جوامع و کشورها امروز بر بستر ارتباطات شکل میگیرد؛ چرا که هر حوزه و هر خدمتی را که در زندگی امروز در نظر بگیریم، تحقق آن بدون یک زیرساخت ارتباطی امکانپذیر نخواهد بود.
چالشهای حفاری و تعامل با مدیریت شهری
هاشمی با تأکید بر اینکه حفاری و تعامل با شهرداریها، مهمترین چالش پیش روی توسعه فیبر نوری است، اظهار کرد: محور فعالیتهای ما در این پروژه، کلانشهرها و مراکز استانهاست. بعضاً مباحثی پیرامون توسعه فیبر در روستاها مطرح میشود که باید گفت این اقدام توجیهپذیر نیست. توسعه فیبر نوری مبتنی بر دو شاخص تراکم جمعیتی و میزان مصرف قابلتوجه است. اگر در استانی مشاهده کنیم که حتی ظرفیت یک سایت سیار تکمیل نمیشود، توسعه فیبر نوری به معنای هدررفت منابع و دفن سرمایه در زیر زمین است.
وزیر ارتباطات در خصوص رایزنی با مدیریت شهری گفت: در تمامی سفرهای استانی، نشستهای مفصلی با حوزه مدیریت شهری داریم. البته مدلهای تعاملی ما در شهرهایی نظیر مشهد، شیراز و تبریز، بسته به رویکرد مدیران متفاوت است. ما از ظرفیت معاونت شهرداریها و دهیاریهای وزارت کشور نیز برای همافزایی استفاده میکنیم.
وی با اشاره به وجود اختلافنظرها درباره تعرفههای حفاری افزود: کمیسیون تنظیم مقررات به عنوان مرجع مقررهگذاری، سازوکار مشخصی برای حفاری و ترمیم مصوب کرده است؛ با این حال، برخی مدیریتهای شهری بر تعرفههای خاص خود پافشاری میکنند که ناشی از نگرانی بابت هزینههای ترمیم معابر است. ما در حال رایزنی برای حل این اختلافات هستیم و این مسیر بهتدریج در حال پیگیری و حلوفصل است.
حکمرانی هوش مصنوعی؛ فراتر از موازیکاری
وزیر ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره تقسیم وظایف در حوزه هوش مصنوعی و بحثهای مطرح شده پیرامون سازمان ملی هوش مصنوعی، اظهار داشت: هوش مصنوعی ابعاد بسیار متنوع و متکثری دارد. اینکه تصور کنیم تمام وظایف و جنبههای هوش مصنوعی در یک نهاد واحد متمرکز شود، دور از ذهن و عملاً شدنی نیست.
وی افزود: به همین دلیل، یک ستاد با محوریت معاونت اول ریاستجمهوری شکل گرفته است تا هماهنگیهای لازم را انجام دهد. رویکرد دولت این است که با تقسیم وظایف تخصصی، از موازیکاری جلوگیری کرده و ظرفیتهای کشور را در این حوزه راهبردی همافزا کند.
تدوین نگاشت نهادی هوش مصنوعی و ورود بخش خصوصی به توسعه زیرساختها
وی افزود: در این ستاد، تدوین سندی با این نگاه در دستور کار قرار گرفت که نگاشت نهادی و تقسیم کار ملی در حوزه هوش مصنوعی چگونه انجام شود و هر دستگاه مسئولیت کدام بخش را بر عهده داشته باشد.
هاشمی ادامه داد: برای نمونه، آموزش یکی از بخشهای مهم این حوزه است و باید مشخص شود کدام وزارتخانهها و دستگاهها در این زمینه نقش دارند و چگونه باید نقشآفرینی کنند. در حوزه کسبوکارها نیز باید نهاد متولی و مسئول پیگیری مشخص شود. در حوزه زیرساخت نیز همین تقسیم کار باید انجام شود.
وزیر ارتباطات تصریح کرد: با توجه به ماهیت فنی و تخصصی هوش مصنوعی، مسئولیت توسعه زیرساخت و تسهیلگری در این حوزه بر عهده وزارت ارتباطات قرار گرفت.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در توسعه هوش مصنوعی گفت: در این زمینه میتوانستیم انتخاب کنیم که هوش مصنوعی با محوریت دولت توسعه پیدا کند یا اینکه بخش خصوصی را وارد این حوزه کنیم.
هاشمی افزود: تجربه نشان داده است هرگاه دولتها وارد ارائه خدمات، بهویژه خدمات هفتروزه و 24ساعته میشوند، معمولاً توفیقات ویژهای به دست نمیآید؛ اما زمانی که به ظرفیت بخش خصوصی اتکا میشود، شرایط کاملاً متفاوت خواهد بود.
وی ادامه داد: بخش خصوصی در این حوزه سرمایهگذاری میکند و انتظار میرود از سرمایه خود به شکل بهرهور استفاده کند. بر همین اساس، موضوع ایجاد «اپراتور هوش مصنوعی» را در دستور کار قرار دادیم.
وزیر ارتباطات گفت: بیش از یک سال برای این موضوع وقت گذاشتیم و بنده نیز شخصاً به دلیل ارتباط این حوزه با زمینه تخصصیام، آن را پیگیری کردم. در نهایت، سندی با عنوان «پروانه اپراتوری هوش مصنوعی» تدوین شد.
هاشمی با اشاره به نقدهای مطرحشده درباره این سند اظهار کرد: این موضوع نقدهایی داشت و ما نیز در جلسات مختلف از منتقدان دعوت کردیم و ابعاد آن را توضیح دادیم. تأکید ما این بود که بخش خصوصی میتواند این مسئولیت را بر عهده بگیرد.
وی افزود: در نهایت، سند پروانه اپراتوری هوش مصنوعی در هیئت دولت به تصویب رسید و پس از آن فراخوان صادر کردیم. ۱۲ شرکت برای دریافت این پروانه اعلام آمادگی کردند.
وزیر ارتباطات درباره فرایند صدور این پروانه توضیح داد: ابتدا به متقاضیان موافقت اصولی داده میشود و ۹ ماه فرصت در اختیار آنها قرار میگیرد تا بتوانند پروانه خود را دریافت کنند.
هاشمی ادامه داد: در این پروانه، شروط و سازوکارهایی در نظر گرفته شده است و تعهداتی نیز برای صاحبان پروانه تعیین شده است.
وی با اشاره به ضرورت تداوم ارائه خدمات هوش مصنوعی گفت: هوش مصنوعی بستری است که کموبیش از امروز و در آینده، بسیاری از خدمات ما به آن وابسته خواهد شد. بنابراین نمیتوانیم ارائه این خدمات را به دستگاه یا نهادی واگذار کنیم که در پایان ساعت اداری فعالیت خود را متوقف کند و روز بعد دوباره کار خود را آغاز کند.
وزیر ارتباطات تأکید کرد: خدمات هوش مصنوعی باید مانند خدمات اپراتورهای ارتباطی، به صورت هفتروزه و 24ساعته ارائه شود. ما تجربه فعالیت اپراتورهایی مانند ایرانسل و همراه اول را داریم که موجب ایجاد جهشی در ارائه خدمات ارتباطی شدند. در حوزه خدمات هوش مصنوعی نیز باید چنین اتفاقی رخ دهد.
وی گفت: وزارت ارتباطات در این زمینه تسهیلگری خواهد کرد و کمک میکند این فرایند شکل بگیرد. امیدواریم اتفاقات خوبی در این حوزه رقم بخورد.
هاشمی با اشاره به تأخیر ایجادشده در اجرای این طرح افزود: البته شرایط ناشی از جنگ و اتفاقاتی که در کشور رخ داد، اجرای این طرح را تا حدودی به تعویق انداخت؛ اما از نظر ما، اصل موضوع همچنان درست است و باید با میدانداری بخش خصوصی دنبال شود.
وی اظهار کرد: باور من این است که ایجاد اپراتورهای هوش مصنوعی میتواند یکی از اتفاقات خوب دولت چهاردهم باشد.
وزیر ارتباطات درباره نحوه انتخاب شرکتهای متقاضی گفت: سازوکار انتخاب این ۱۲ شرکت مشخص است و شاخصهای آن نیز تعیین شده است. همچنین اهدافی برای این شرکتها در نظر گرفتهایم؛ از جمله اینکه مشخص باشد در چه افقی و به چه میزان باید سرمایهگذاری کنند.
هاشمی ادامه داد: حداقل سطح توسعه نیز برای این شرکتها مشخص شده است تا پروانه آنها بتواند در آینده تمدید شود و استمرار داشته باشد.
در ادامه، وی در پاسخ به این سوال که مسئولیت وزارت ارتباطات در حوزه هوش مصنوعی چیست: آیا عمده مسئولیت وزارت ارتباطات در این حوزه، فراهم کردن زیرساختهاست؟ برای مثال، تأمین پردازندههای گرافیکی یا GPU بر عهده وزارت ارتباطات است یا معاونت علمی؟ خبرنگاران در این حوزه گاهی دچار ابهام میشوند و نمیدانند مسئول تنظیمگری و هماهنگی ورود GPU توسط شرکتها کدام نهاد است؟ اظهار کرد: هیچ ممانعتی برای شرکتهای دانشبنیان یا دانشگاههایی که قصد تجهیز آزمایشگاهها یا تأمین نیازهای داخلی خود را دارند وجود ندارد و آنها میتوانند تجهیزات مورد نیاز خود را تهیه کنند. اما پرسش اصلی این است که آیا این خریدهای خرد، پاسخگوی نیازهای کلان حاکمیت و آن دسته از بخش خصوصی که توان سرمایهگذاری سنگین را ندارند هست یا خیر؟ واقعیت این است که بسیاری از شرکتها برای خرید این تجهیزات باید منابع مالی “کسبوکار اصلی” خود را هزینه کنند که توجیه اقتصادی ندارد.
وی در ادامه با تبیین مدل «خرید خدمت» از اپراتورهای هوش مصنوعی افزود: به جای اینکه هر شرکت درگیر ایجاد زیرساخت شود، ما اپراتورهای هوش مصنوعی را موظف کردهایم که زیرساختها را تجمیع کنند. این زیرساخت استاندارد، حداقل شامل سه مؤلفه است: ۱. اتصال به شبکه فیبر نوری با کیفیت مناسب، ۲. تأمین برق از بیش از یک مسیر (پایداری برق) و ۳. سیستم سرمایش استاندارد.
هاشمی تأکید کرد: ما به عنوان رگولاتور، این روند را تنظیمگری میکنیم تا خدمات به صورت پایدار ارائه شود و شرکتها دغدغهای بابت قطع سرویس نداشته باشند. ما این مفهوم را “هوش مصنوعی به مثابه سرویس” (AIaaS) نامیدهایم.
توجیه منطقی برای کسبوکارهای تخصصی
وزیر ارتباطات با اشاره به مزیتهای این مدل برای شرکتهای غیرحوزهی فناوری، تصریح کرد: شرکتی که در حوزه لجستیک یا درمان فعالیت میکند، نباید درگیر نگهداری “سرور فارم” یا زیرساختهای GPU شود. این شرکتها باید با فراغت بال روی تخصص اصلی خود تمرکز کنند. با استفاده از مدل AIaaS، این شرکتها بدون نیاز به استخدام نیروی انسانی مازاد برای نگهداری تجهیزات، صرفاً با ثبت درخواست در سامانه ابری، میزان پردازش مورد نیاز خود را دریافت میکنند.
پیشرفت دولت الکترونیک؛ از ۵۱ تا ۸۲ میلیون کاربر
هاشمی در بخش دیگری از این گفتگو، به تشریح وضعیت دولت هوشمند پرداخت و گفت: از باب آمار، در ابتدای دولت ۵۱ میلیون کد ملی در پنجره واحد خدمات دولت هوشمند ثبت شده بود که امروز این عدد به بالغ بر ۸۲ میلیون رسیده است؛ این رشد قابل توجه، نشاندهنده استفاده گسترده مردم از این خدمات است.
وی درباره معماری فنی دولت الکترونیک توضیح داد: معماری دولت الکترونیک به گونهای طراحی شده که هیچ دستگاهی اجازه ندارد به صورت مستقیم و بدون واسطه با دستگاه دیگری ارتباط برقرار کند. برای مثال، هنگام مراجعه به بانک برای افتتاح حساب، در ظاهر یک خدمت حضوری است، اما در پشت صحنه تراکنشهای الکترونیکی متعددی در حال رخ دادن است.
وزیر ارتباطات افزود: به عنوان نمونه، همان بانک در پشت صحنه باید مدارک هویتی شما را از سازمان ثبتاحوال استعلام بگیرد. سیستم بهگونهای طراحی شده که این استعلامها در یک چارچوب منطقی و تحت نظارت انجام شود تا امنیت و شفافیت تراکنشها تضمین گردد.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تشریح معماری تبادل داده در دولت الکترونیک گفت: هیچ دستگاهی نباید بهصورت مستقیم با دستگاه دیگر ارتباط برقرار کند، بلکه درخواستهای استعلامی باید از طریق بستر تبادل داده وزارت ارتباطات انجام شود. وی همچنین از افزایش تعداد خدمات دولت الکترونیک از ۳۵۰۰ به ۵۳۰۰ خدمت و طراحی ۱۶ زیستبوم خدمات هوشمند خبر داد.
استعلام دستگاهها از یکدیگر باید از مسیر بستر تبادل داده انجام شود
وزیر ارتباطات در ادامه توضیح معماری دولت الکترونیک اظهار کرد: برای مثال، بانک نباید مستقیماً از سازمان ثبت احوال استعلام بگیرد؛ بلکه این درخواست باید از طریق وزارت ارتباطات و بستر تبادل داده انجام شود.
وی افزود: به این معنا که بانک درخواست خود را به وزارت ارتباطات ارائه میکند، وزارت ارتباطات این درخواست را برای سازمان ثبت احوال ارسال میکند، سازمان ثبت احوال پاسخ را دریافت و به وزارت ارتباطات ارائه میدهد و در نهایت پاسخ به بانک تحویل داده میشود.
هاشمی تأکید کرد: این یک روال مشخص است و دستگاهها نمیتوانند بهصورت مستقیم با یکدیگر ارتباط برقرار کنند.
وی درباره چرایی این معماری گفت: دلیل این موضوع آن است که ممکن است یک سرویس مشخص، علاوه بر بانک، مورد نیاز دستگاه دیگری مانند سازمان امور مالیاتی نیز باشد؛ بنابراین نباید برای هر دستگاه، یک ارتباط و مسیر جداگانه ایجاد شود.
وزیر ارتباطات ادامه داد: در چنین شرایطی، سرویس مورد نظر یکبار تعریف میشود و در یک «هاب» یا مرکز تبادل قرار میگیرد؛ سپس دستگاههای مختلف میتوانند خدمات مورد نیاز خود را از طریق همین هاب دریافت کنند.
تعداد خدمات دولت الکترونیک از ۳۵۰۰ به ۵۳۰۰ خدمت رسید
وی با اشاره به رشد تعداد خدمات ارائهشده در بستر دولت الکترونیک گفت: زمانی که این مسئولیت را تحویل گرفتیم، تعداد خدمات دولت الکترونیک حدود ۳۵۰۰ خدمت بود، اما امروز که با یکدیگر صحبت میکنیم، این تعداد به ۵۳۰۰ خدمت رسیده است.
هاشمی تصریح کرد: این افزایش تعداد خدمات، خود نشاندهنده پویایی و حرکت روبهجلو در حوزه دولت الکترونیک است.
ثبت یک میلیارد تراکنش در ۴۰ روز
وزیر ارتباطات در عین حال تأکید کرد که با وجود اقدامات انجامشده، هنوز اهداف دولت الکترونیک بهطور کامل محقق نشده است! آیا توانستهایم به اهداف دولت الکترونیک دست پیدا کنیم؟ پاسخ، حتماً منفی است. البته تلاش شده و تلاش زیادی نیز صورت گرفته است.
هاشمی افزود: تنها در ۴۰ روز جنگ رمضان، یک میلیارد تراکنش در بستر مرکز تبادل اطلاعات کشور ثبت شد که یک رکورد محسوب میشود؛ ثبت یک میلیارد تراکنش در مدت ۴۰ روز، عدد بسیار قابلتوجهی است؛ اما با وجود این، هنوز نتوانستهایم رضایت مردم را بهطور کامل جلب کنیم.
هاشمی با تشریح رویکرد دولت چهاردهم در حوزه دولت هوشمند گفت: در دولت چهاردهم به این جمعبندی رسیدیم که صرفاً ایجاد یک پنجره واحد خدمات دولت هوشمند و انتظار برای اینکه همه خدمات از طریق این پنجره به مردم ارائه شود، الزاماً منطقی و اصولی نیست.
وی در توضیح این موضوع اظهار کرد: دلیل آن است که اگرچه شهروند درخواست خود را از طریق پنجره واحد ارسال میکند، اما این درخواست در ادامه وارد سلسلهمراتب موجود در سازمانها و دستگاهها میشود و ممکن است در همان ساختارها متوقف بماند.
وزیر ارتباطات افزود: در نهایت، فرد مجبور میشود شخصاً موضوع را پیگیری کند، به دستگاه مربوط مراجعه کند، مسئول انجام کار را پیدا کند و درخواست خود را دنبال کند؛ بنابراین نمیتوان گفت خدمتی که قرار بوده بدون مراجعه حضوری ارائه شود، با چنین فرآیندی به هدف خود رسیده است.
هاشمی با اشاره به تعدد سامانهها در دستگاههای مختلف گفت: امروز شاهد آن هستیم که در دستگاههای مختلف، مردم از یک سامانه به سامانه دیگر هدایت میشوند و برای پیگیری امور خود باید میان سامانههای متعدد جابهجا شوند.
وی تصریح کرد: اگر فرد برای دریافت خدمت، مجبور باشد از یک سامانه وارد سامانه دیگری شود و از آنجا به سامانهای دیگر منتقل شود، به هدف اصلی دولت الکترونیک دست پیدا نکردهایم.
وزیر ارتباطات افزود: برآورد شخصی من این است که در هر سازمان و دستگاه، بیش از ۵۰ سامانه کوچک و بزرگ وجود دارد؛ اگر همین تعداد را در ۱۹ وزارتخانه کشور ضرب کنیم، مشخص میشود با چه تعداد سامانه مواجه هستیم.
هاشمی گفت: قرار بود سامانهها راهگشا باشند، اما وقتی شهروند از طریق پنجره واحد وارد این سامانهها میشود و درخواستش در یکی از آنها متوقف میماند، در نهایت خود فرد باید پیگیر کار شود و این موضوع گرفتاریهای جدی ایجاد میکند.
وزیر ارتباطات درباره مسیر جدید دولت در حوزه خدمات الکترونیکی اظهار کرد: مسیری که در پیش گرفتهایم، تعریف مفهومی با عنوان «زیستبوم» است؛ در دنیا نیز همین مسیر دنبال شده است؛ به این معنا که همه خدمات را نمیتوان زیر یک پنجره واحد قرار داد و همه آنها را با یک استاندارد واحد دنبال کرد.
هاشمی گفت: در این زمینه یک مطالعه مفصل انجام دادیم، آسیبشناسی کردیم و شرایط کشور را در چند دهه اخیر مورد بررسی قرار دادیم؛ همچنین تجربه کشورهای مختلف، از کانادا و سنگاپور تا استرالیا، بررسی شد تا مشخص شود آنها چگونه این مسائل را حل کردهاند.
وزیر ارتباطات تصریح کرد: حاصل این مطالعات، طراحی ۱۶ زیستبوم بود.
هاشمی در تشریح مفهوم زیستبوم گفت: زیستبوم به این معناست که در هر حوزه یا هر خوشه، یک پنجره واحد اختصاصی داشته باشیم؛ برای نمونه، در دنیا برای حوزه سلامت و بهداشت یک زیستبوم، برای حوزه مالیاتی یک زیستبوم و برای حوزه آموزش نیز یک زیستبوم در نظر گرفته میشود.
وزیر ارتباطات ادامه داد: در حوزههای مختلف، از جمله تجارت فرامرزی، نیز زیستبومهای اختصاصی ایجاد میشود و در مجموع به طراحی ۱۶ زیستبوم رسیدهایم.
وی اظهار کرد: با دستور رئیسجمهور و ابلاغی که به وزارت ارتباطات انجام شد، این کار آغاز شده است.
زیستبومها ذیل پنجره واحد دولت هوشمند فعالیت میکنند
هاشمی درباره تفاوت زیستبومها با پنجره واحد خدمات دولت هوشمند گفت: ممکن است این سؤال مطرح شود که وقتی یک پنجره واحد داریم، ایجاد ۱۶ پنجره واحد دیگر چه تفاوتی ایجاد میکند.
وی توضیح داد: پنجره واحد دولت هوشمند همچنان در جایگاه بالادستی قرار دارد و زیستبومها ذیل آن تعریف میشوند؛ یعنی این ۱۶ زیستبوم در ساختار کلی دولت هوشمند، زیرمجموعه پنجره واحد اصلی خواهند بود.
وزیر ارتباطات ابراز امیدواری کرد که در دولت چهاردهم، بخشی از این زیستبومها عملیاتی شوند؛ میدانیم که این کار، کار سختی است، اما امیدواریم بتوانیم بخشی از این زیستبومها را عملیاتی کنیم.
نقش اپراتوری زیستبومها و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی
هاشمی درباره کارکرد زیستبومهای خدمات هوشمند اظهار کرد: این زیستبومها دقیقاً نقش اپراتوری خواهند داشت.
وی با تأکید بر نقش بخش خصوصی افزود: باور ما همواره این بوده است که بخش خصوصی میتواند در حل این مسائل راهگشا باشد؛ دولتها میآیند و میروند و نگاهها نیز تغییر میکند؛ به همین دلیل ممکن است به اقدامات و کارهای انجامشده در دورههای قبل، توجه کافی نشود.
واگذاری تجمیع خدمات دولت به بخش خصوصی و اتصال بیش از ۳۲۰۰ روستا
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با تشریح مدل فعالیت اپراتورهای خدمات دولت هوشمند گفت: در این مدل، کاربر درخواست خود را در یک بستر ثبت میکند و اپراتور، بدون درگیر کردن او با سامانهها و تجهیزات دستگاههای مختلف، درخواست را پیگیری و پاسخ را در بازه زمانی و سطح کیفیت مشخص به وی ارائه میدهد.
اپراتور، درخواست کاربر را از دستگاههای مختلف پیگیری میکند
سید ستار هاشمی در ادامه توضیح درباره کارکرد زیستبومهای خدماتی اظهار کرد: کاربر درخواست خود را به اپراتور ارائه میکند؛ برای مثال، اگر درخواست او در حوزه سلامت باشد، آن را در بستر مربوط ثبت میکند.
وی افزود: اپراتور، درخواست کاربر را به دستگاه مربوط منتقل میکند و پس از دریافت پاسخ، آن را به کاربر ارائه میدهد؛ بنابراین کاربر دیگر درگیر سامانه، دستگاه و تجهیزات آن دستگاه نخواهد شد.
وزیر ارتباطات گفت: کاربر بهصورت ضمنی، کار تجمیع سامانهها را انجام میدهد که اصطلاحاً به آن «یکپارچهسازی» یا Integration گفته میشود.
هاشمی تأکید کرد: این اتفاق بهصورت دفعی و یکباره رخ نمیدهد، اما برای آن کاربر، تعرفهای تعریف میکنیم.
تعریف تعرفه برای ایجاد جذابیت اقتصادی بخش خصوصیوی ادامه داد: این موضوع در نظام تعرفهگذاری دنبال شده و در این زمینه با سازمان برنامه و بودجه همکاری نزدیکی داشتهایم؛ سازمان برنامه نیز در این حوزه همراهی بسیار خوبی با ما داشته است.
وزیر ارتباطات توضیح داد: در این مدل، کاربر درخواست خود را در این بستر بارگذاری میکند و دیگر لازم نیست برای پیگیری آن، شخصاً به دنبال دستگاههای مختلف برود.
وی افزود: اپراتور یا کاربرِ ارائهدهنده خدمت، مکلف است بر اساس یک روال مشخص، سطح خدمت و کیفیت معین و در یک بازه زمانی تعیینشده، پاسخ درخواست را به متقاضی برگرداند و تحویل دهد.
هاشمی گفت: در حال حاضر تعامل بسیار نزدیکی میان وزارت ارتباطات، سازمان اداری و استخدامی و سازمان برنامه و بودجه در این زمینه در جریان است.
وی تصریح کرد: این اقدام، یک تغییر پارادایم محسوب میشود؛ به این معنا که میدان را در اختیار بخش خصوصی قرار میدهیم تا کار تجمیع خدمات را انجام دهد و با تعریف تعرفه، این فعالیت برای بخش خصوصی جذابیت اقتصادی پیدا کند.
وزیر ارتباطات در ادامه با اشاره به تجربه اپراتورهای ارتباطی کشور اظهار کرد: برای توضیح این موضوع میتوانم از تجربه زیسته خود استفاده کنم؛ در حال حاضر همراه اول، ایرانسل، رایتل و شرکت مخابرات ایران در کشور فعال هستند.
وی افزود: وزیران ارتباطات تغییر میکنند و دولتها میآیند و میروند، اما این اپراتورها سر جای خود باقی میمانند و به مردم خدمات ارائه میکنند.
هاشمی تأکید کرد: این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا یکی از آسیبهایی که در آسیبشناسی شناسایی کردهایم، همین است که تغییر دولتها گاهی باعث تغییر نگرشها میشود.
وی ادامه داد: اصل دولت الکترونیک، کاری واقعاً پیچیده و دشوار است و این پیچیدگی صرفاً فنی نیست.
وزیر ارتباطات در تشریح دلایل پیچیدگی دولت الکترونیک گفت: دستگاههای مختلف، فرهنگهای سازمانی متفاوتی دارند و هرکدام با گرفتاریها و مسائل خاص خود مواجه هستند.
وی افزود: از سوی دیگر، دولت با محدودیت امکان جذب نیروی انسانی نیز روبهرو است؛ یکی از چالشهای جدی ما در حوزه ارتباطات، نیروی انسانی است؛ چراکه نیروهای انسانی این حوزه بهدلیل مسائل درآمدی علاقهمند هستند جذب بخش خصوصی شوند یا از کشور مهاجرت کنند.
وی گفت: حتی یکی از معاونان وزارت ارتباطات همین یکی، دو هفته پیش گلایه میکرد که هر هفته دو یا سه درخواست استعفا روی میز او قرار میگیرد.
وزیر ارتباطات تصریح کرد: در چنین شرایطی، باید ببینیم چه کاری میتوان انجام داد. راهکار این است که همان بخش خصوصی را وارد میدان کنیم و بخشی از کار دولت را به آن بسپاریم؛ چراکه با توجه به دلایل مختلف، راه دیگری نداریم.
هاشمی افزود: به همین دلیل و همچنین با بررسی تجربههای جهانی، معتقدیم زیستبومها کارکرد متفاوتی خواهند داشت.
پیگیری همزمان زیستبومها و پنجره واحد دولت هوشمند
وی تأکید کرد: در کنار طراحی زیستبومها، پنجره واحد خدمات دولت هوشمند را نیز دنبال میکنیم؛ آمارها نشان میدهد تعداد کاربران پنجره واحد خدمات دولت هوشمند از حدود ۵۱ میلیون نفر به بیش از ۸۲ میلیون نفر افزایش یافته است.
وی افزود: همچنین تعداد خدمات ارائهشده در این بستر از حدود ۳۵۰۰ خدمت به ۵۳۰۰ خدمت رسیده است.
هاشمی تصریح کرد: این آمار نشان میدهد که فرایند توسعه پنجره واحد خدمات دولت هوشمند نیز در حال پیگیری است.
وی ابراز امیدواری کرد که در نهایت، زیستبومهای خدماتی و پنجره واحد دولت هوشمند در نقطهای مناسب به یکدیگر متصل و همافزا شوند.
سرمایهگذاری بیش از ۱۳ هزار میلیارد تومانی برای اتصال روستاها
وزیر ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره اخبار جدید حوزههای مختلف زیرمجموعه این وزارتخانه اظهار کرد: در حوزه روستایی نباید از یک موضوع مهم غافل شد؛ در دولت چهاردهم بیش از ۱۳ هزار میلیارد تومان در این حوزه سرمایهگذاری کردهایم و با استفاده از این منابع، بیش از ۳۲۰۰ روستا با کیفیت مناسب به شبکههای ارتباطی متصل شدهاند.
هاشمی تأکید کرد: خط قرمز من و معاونانم این است که «آمارسازی» ممنوع باشد و صرفاً بر اساس گزارشهای سامانهای اعلام نکنیم که روستایی به شبکه متصل شده است.
وی ادامه داد: باید بهصورت میدانی موضوع را بررسی کنیم، کیفیت خدمت را ببینیم و تأیید روستاییان را بگیریم؛ سپس اعلام کنیم که روستا به شبکه متصل شده است.
وزیر ارتباطات با اشاره به اهمیت این موضوع برای مناطق روستایی گفت: خود شما نیز میدانید که در روستاها، کیفیت واقعی خدمت اهمیت زیادی دارد. من نیز بهدلیل اینکه اهل همین مناطق هستم، نسبت به این موضوع دغدغه دارم.
هاشمی تصریح کرد: دهیار باید این موضوع را امضا کند و تحویل بگیرد که اتصال انجامشده و کیفیت خدمت ارائهشده مناسب است.
وی درباره علت اتخاذ این رویکرد گفت: پیش از این، مواردی وجود داشت که در داشبوردها وضعیت روستاها سبز نمایش داده میشد، اما نمایندگان محترم به ما اعلام میکردند که در منطقه خبری از اتصال و دریافت خدمت نیست.
وزیر ارتباطات ادامه داد: به همین دلیل، یکبار دیگر همه موارد را بهصورت کامل پایش کردیم و از ابتدا اعلام کردیم که به دنبال آمارسازی و ارائه آمار غیرواقعی نیستیم.
وی گفت: آنچه انجام میدهیم باید بهدرستی انجام شود و کیفیت اتصال بیش از ۳۲۰۰ روستا نیز باید در میدان و از سوی مردم و مسئولان محلی تأیید شود.
تأکید بر هوشمندسازی مدارس و آموزش فناوریهای جدید
هاشمی در ادامه بر اهمیت هوشمندسازی مدارس تأکید کرد و گفت: هوشمندسازی مدارس موضوع بسیار مهمی است؛ چراکه آموزش، آینده یک کشور و جامعه را میسازد و شکل میدهد.
وی افزود: امروز درباره برنامه «ایران دیجیتال» فرصت نشد بهطور کامل صحبت کنیم، اما در این برنامه به اهمیت موضوع آموزش توجه کردهایم.
وزیر ارتباطات توضیح داد: در قالب برنامه ایران دیجیتال، برای دانشآموزان مختلف، بهویژه افرادی که به این حوزه علاقهمند هستند، برنامههایی طراحی کردهایم تا بتوانند وارد پلتفرمهای مربوط شوند و آموزش ببینند.
هاشمی گفت: در این برنامه، فناوریهای جدید به زبان ساده و متناسب با ظرفیت و مقطع تحصیلی دانشآموزان آموزش داده میشود.
وی ادامه داد: این برنامه برای دانشآموزان مقاطع مختلف، از جمله دانشآموزان دوره متوسطه اول، در حال طراحی و اجراست.
توسعه عدالت آموزشی از طریق «ایران دیجیتال»؛ جوایز هفتگی برای دانشآموزان مناطق محروم
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در ادامه تبیین برنامه «ایران دیجیتال» از برگزاری مراسمهای ویژه و اهدای جوایز هفتگی به دانشآموزان خبر داد و گفت: تمرکز اصلی ما بر مناطق محروم و کمتر برخوردار است.
سید ستار هاشمی با تأکید بر سنگینی مسئولیت وزارتخانه در حوزه عدالت ارتباطی و آموزشی اظهار کرد: در روستاهایی که ممکن است دسترسی به معلم و آموزش باکیفیت وجود نداشته باشد، وظیفه ماست که این آموزش را به داخل خانهها و مدارس این بچهها ببریم.
وی افزود: مشاهده اینکه این دانشآموزان با بهرهمندی از این فناوریها چه «معجزهای» را در یادگیری رقم میزنند، انگیزهبخش اصلی ماست.
هوشمندسازی مدارس با محوریت مدارس شبانهروزی
هاشمی در پاسخ به این پرسش که آیا برنامهای برای زیرساختهای هوشمندسازی مدارس وجود دارد، تصریح کرد: در بحث هوشمندسازی، تمامی ظرفیتها و امکانات را بسیج کردهایم و مسئولیت اجتماعی خود را بر این حوزه متمرکز ساختهایم.
وزیر ارتباطات با بیان اینکه این طرح با اولویت «مدارس شبانهروزی» آغاز شده است، گفت: اتصال این مدارس را در مناطقی که مقدور باشد، از طریق فیبر نوری انجام میدهیم و در مناطقی که امکان آن نباشد، با سایر بسترهای ارتباطیِ مناسب، پوشش لازم را برقرار میکنیم.
وی افزود: تا به این لحظه بیش از ۵ هزار مدرسه به این شبکه متصل شدهاند.
عبور از اتصال صرف؛ تجهیز مدارس به پنلهای هوشمند و محتوای آموزشی
هاشمی با تأکید بر اینکه «اتصال به اینترنت» پایانِ کار نیست و به تنهایی کفایت نمیکند، تصریح کرد: ما به اتصالِ صرف بسنده نمیکنیم؛ بلکه برای این مدارس محتوا میبریم.
وی توضیح داد: در همین راستا، پنلهای هوشمند را در اختیار مدارس قرار میدهیم تا دانشآموزان بتوانند از ظرفیت پلتفرمهای آموزشی و بسترهای تولید محتوا بهرهمند شوند.
