به گزارش نخ نیوز، بازیسازی در فوتبال روز از میانه میدان به کنارهها تغییر کرده است. دلایل آن را میتوان در فاز منفی تیمها و برتری عددی میانه و عمق دفاع آنها دانست که باعث ایجاد این تغییرات شده و کنارهها و نیمفضاها اهمیت زیادی پیدا کرده است. فوتبال مدرن در سالهای اخیر تعریف بسیاری از پستها را تغییر داده . یکی از مهمترین این تغییرات مربوط به مدافعان کناری است.
بازیکنانی که زمانی تنها وظیفه دفاع از جناحین و ارسال توپ را بر عهده داشتند، امروز به مهرههای کلیدی در طراحی حملات، ساخت بازی و کنترل میانه میدان تبدیل شدهاند؛ تغییری که فوتبال ایران هنوز فاصله قابل توجهی با آن دارد.
سالها مدافع کناری در فوتبال با یک وظیفه مشخص شناخته میشد؛ جلوگیری از نفوذ وینگر حریف، پوشش فضای کنارهها و اضافه شدن در زمان حمله برای ارسال توپ. فوتبال مدرن اما این نقش را تغییر داده است. امروز فولبکها دیگر بازیکنانی محدود به خط طولی زمین نیستند؛ آنها در بسیاری از سیستمهای تاکتیکی، بخشی از فرآیند بازیسازی محسوب میشوند و حتی گاهی نقش یک هافبک را در ساختار تیم ایفا میکنند.
تغییر نگاه مربیان به این پست، از نیاز فوتبال امروز به ایجاد برتری عددی در مناطق مختلف زمین نشأت میگیرد. تیمها برای عبور از پرس حریف، کنترل مرکز زمین و ایجاد موقعیت، به بازیکنانی نیاز دارند که بتوانند در چند منطقه مختلف زمین تأثیرگذار باشند؛ فولبکها یکی از مهمترین پاسخها به این نیاز هستند.
فولبک؛ از مدافع کناری تا مهره تاکتیکی
در فوتبال امروز، یک مدافع کناری باید مجموعهای از تواناییها را داشته باشد؛ از مشارکت در ساخت بازی و تصمیمگیری تحت فشار گرفته تا ایجاد خطوط پاس، حضور در فضاهای داخلی و شرکت در پرس پس از دست رفتن توپ به همین دلیل، مفاهیمی مانند فولبک معکوس، فولبک اورلپ و فولبک هیبرید وارد ادبیات تاکتیکی فوتبال شدهاند.
در نقش فولبک معکوس، بازیکن هنگام مالکیت توپ به مرکز زمین حرکت میکند و در کنار هافبک دفاعی قرار میگیرد. این حرکت باعث ایجاد برتری عددی در میانه میدان، افزایش گزینههای پاس و کنترل بهتر جریان بازی میشود.در مدل اورلپ، مدافع کناری با استفاده از فضای ایجادشده توسط وینگر، از کنارهها نفوذ میکند. تفاوت فوتبال مدرن با گذشته در این است که این حرکت دیگر صرفاً بر پایه دوندگی نیست؛ بلکه نیازمند زمانبندی و درک تاکتیکی است.
نوع سوم، فولبک هیبرید است؛ بازیکنی که بسته به شرایط مسابقه، بین نقش مدافع، هافبک و بازیکن هجومی جابهجا میشود و انعطاف بیشتری به ساختار تیم میدهد.
فوتبال ایران در کجای این مسیر قرار دارد؟
تحول نقش فولبکها در فوتبال جهان، یک پرسش مهم را درباره فوتبال ایران ایجاد میکند؛ آیا مدافعان کناری در لیگ برتر نیز با همین نگاه آموزش داده میشوند و مورد استفاده قرار میگیرند؟ بررسی مسابقات لیگ برتر نشان میدهد که در بخش قابل توجهی از تیمها، نقش مدافع کناری همچنان با تعریف سنتی شناخته میشود؛ دفاع مقابل وینگر، پوشش کنارهها، دوندگی و ارسال از جناحین. البته در سالهای اخیر برخی مربیان تلاش کردهاند نقش فعالتری برای فولبکها در فاز مالکیت تعریف کنند، اما این موضوع هنوز به یک روند فراگیر در فوتبال ایران تبدیل نشده است.
در بسیاری از مسابقات، مدافع کناری پس از دریافت توپ، معمولاً با گزینههایی محدود روبهرو است؛ پاس به وینگر، بازگرداندن توپ به مدافع میانی یا ارسال مستقیم. کمتر دیده میشود که این بازیکن با حرکت به فضای داخلی، کنار هافبکها قرار بگیرد و در ساخت بازی نقشآفرینی کند.
مشکل فقط کیفیت بازیکن نیست
یکی از نکات مهم این است که فاصله فوتبال ایران با فولبکهای مدرن را نمیتوان فقط به ضعف بازیکنان نسبت داد.سؤال اصلی این است که آیا در فوتبال ایران از مدافعان کناری چنین انتظاری وجود دارد؟ اگر یک بازیکن سالها در تمرینات فقط روی دفاع، دوندگی و ارسال تمرکز کند، طبیعی است که در مسابقه نیز همان ویژگیها را نشان دهد. بازیکن، نتیجه مدل آموزشی و تاکتیکی است که در آن رشد کرده است.
در فوتبال ایران، مدافعان کناری معمولاً با معیارهایی مانند سرعت، قدرت بدنی، توانایی سانتر و موفقیت در نبردهای یک مقابل یک ارزیابی میشوند؛ در حالی که فوتبال مدرن نیازمند ویژگیهای دیگری مانند تصمیمگیری سریع، بازی تحت فشار، شناخت فضا و توانایی تغییر نقش در جریان مسابقه است.
ریشه مشکل از فوتبال پایه آغاز میشود
بخش مهمی از این مسئله به فوتبال پایه بازمیگردد. در بسیاری از سیستمهای آموزشی پیشرفته، بازیکنان جوان در سنین پایین تجربه بازی در چند پست مختلف را دارند تا درک فضایی و تاکتیکی آنها افزایش پیدا کند. اما در فوتبال پایه ایران، بازیکنان معمولاً خیلی زود در یک قالب مشخص قرار میگیرند. مدافع کناری از همان ابتدا به عنوان بازیکنی برای بستن جناحین و ارسال توپ شناخته میشود و کمتر فرصت پیدا میکند مهارتهای مربوط به بازیسازی و تصمیمگیری را توسعه دهد. هرچند متاسفانه عمده مربیان در سطوح پایه هم از بُعد اطلاعات و بارفنی توانایی ایجاد ساختاری و رشد دادن بازیکنان این پست را ندارند.
از سوی دیگر، فشار نتیجهگیری در فوتبال حرفهای نیز باعث میشود برخی مربیان ترجیح دهند مدافعان کناری ریسک کمتری داشته باشند و بیشتر به وظایف سنتی خود پایبند بمانند.
تغییر نگاه، پیشنیاز ساخت فولبک مدرن
تحول نقش مدافعان کناری در فوتبال جهان نشان میدهد که پستها دیگر فقط با نام خود تعریف نمیشوند، بلکه بر اساس نقشی که در مدل بازی دارند ارزشگذاری میشوند. فولبک امروز بخشی از ساختار حمله، دفاع و انتقال تیم است. فوتبال ایران برای نزدیک شدن به این استاندارد، بیش از آنکه به دنبال پیدا کردن چند بازیکن خاص باشد، باید نگاه خود به آموزش و استفاده از این پست را تغییر دهد.
تا زمانی که مدافع کناری فقط یک بازیکن کنار خط دیده شود، فاصله با فوتبال مدرن ادامه خواهد داشت؛ اما تغییر تعریف این پست میتواند یکی از مسیرهای مهم برای ارتقای کیفیت تاکتیکی فوتبال ایران باشد.
نویسنده: امیر کریمی
