به گزارش خبرنگار اجتماعی نخ نیوز، تهران در آستانه اجرای الگویی تازه برای توسعه فضاهای آموزشی قرار گرفته است؛ الگویی که در آن مدرسه دیگر صرفاً مجموعهای از کلاسهای درس نیست و قرار است بخشی از ظرفیتهای فرهنگی، ورزشی، مهارتی و اجتماعی محله را نیز در خود جای دهد. این برنامه با همکاری وزارت آموزش و پرورش، استانداری تهران و شهرداری تهران دنبال میشود و احداث ۱۰ مجتمع آموزشی چندمنظوره و آیندهمحور را در چند منطقه پایتخت دربرمیگیرد.
ماجرا از جایی اهمیت پیدا میکند که این پروژهها قرار نیست صرفاً با هدف افزایش تعداد کلاسهای درس ساخته شوند. زمینهای در نظر گرفتهشده برای این طرح در مناطقی انتخاب شدهاند که از نظر سرانه آموزشی و دسترسی به خدمات با کمبودهایی مواجهاند و قرار است مجتمعهای جدید علاوه بر پاسخ به نیاز آموزشی، بخشی از نیازهای روزمره محله را نیز پوشش دهند. در واقع، قرار است مدرسه در مقیاس محله دیده شود، نه بهعنوان یک ساختمان منفک از محیط اطراف خود.
این برنامه در چارچوب تفاهمنامهای که چهارم اسفندماه ۱۴۰۴ میان وزارت آموزش و پرورش، استانداری تهران و شهرداری تهران در راستای نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی به امضا رسید، دنبال میشود. در این همکاری، ظرفیتهای دستگاههای مختلف برای نوسازی و توسعه فضاهای آموزشی کنار هم قرار گرفته تا پروژههایی با مقیاس بزرگتر و کارکردهای متنوعتر شکل بگیرد.
علیاصغر کمالیزاده، مدیرعامل سازمان نوسازی شهرداری تهران، با اشاره به همین رویکرد میگوید توسعه فضاهای آموزشی باید از ساخت مدرسههای منفرد عبور کند و به سمت مجموعههایی برود که «همزمان پاسخگوی نیازهای آموزشی و بخشی از نیازهای اجتماعی و خدماتی محله باشند».
مدرسهای فراتر از کلاسهای درس
بر اساس برنامهریزی انجامشده، ۱۰ زمین در مناطق ۱۵، ۱۷، ۱۸، ۱۹، ۲۰ و ۲۲ برای احداث این مجتمعها در اولویت قرار گرفتهاند. انتخاب زمینها صرفاً بر اساس وسعت یا قابلیت فنی نبوده و میزان کمبود سرانه آموزشی، جایگاه زمین در ساختار محله، دسترسی و امکان ارائه خدمات مکمل به ساکنان نیز در این ارزیابیها مورد توجه قرار گرفته است.
این موضوع باعث شده ترکیب فضاهای پیشبینیشده در پروژهها نیز با یک مدرسه معمولی تفاوت داشته باشد. در مجتمعهای جدید، علاوه بر فضاهای آموزشی مقاطع مختلف، هنرستان، کارگاه، آزمایشگاه، فضاهای ورزشی و فرهنگی و بخشهای مهارتآموزی پیشبینی شده است. در برخی پروژهها نیز فضاهایی مانند پارکینگ و پناهگاه محلی در نظر گرفته شده تا مجموعه بتواند در کنار کارکرد آموزشی، بخشی از نیازهای خدماتی محله را نیز پاسخ دهد.
این همان مفهومی است که در شهرداری تهران از آن با عنوان «مدرسه شهر» یاد میشود؛ ایدهای که تلاش دارد رابطه میان مدرسه و محله را دوباره تعریف کند. یاسر جعفری، مدیرکل معماری و ساختمان شهرداری تهران، معتقد است مدرسه امروز دیگر نمیتواند «فقط فضایی برای استقرار کلاسهای درس باشد». از نگاه او، تغییرات اجتماعی، فناوری، شیوههای یادگیری و مسائل زیستمحیطی، طراحی فضاهای آموزشی متناسب با نیازهای نسل جدید را ضروری کرده است.
در این مدل، حتی طراحی معماری نیز قرار است متناسب با همین نگاه تغییر کند. رشد همهجانبه دانشآموزان، سلامت و نشاط، مهارتهای آینده، پایداری، تابآوری، انعطافپذیری و ارتباط با جامعه از جمله مؤلفههایی هستند که در طراحی مجتمعها مورد توجه قرار گرفتهاند. همزمان، هویت ملی و دینی، اصول معماری ایرانی ـ اسلامی، کاهش مصرف انرژی، آسایش محیطی، تهویه مناسب، دسترسی ایمن و ملاحظات روانشناسی محیط نیز در برنامه طراحی دیده شده است.
ابوذر؛ نخستین آزمون «مدرسه شهر»
در میان ۱۰ پروژه پیشبینیشده، مجتمع آموزشی ابوذر در منطقه ۱۷ قرار است بهعنوان یکی از نخستین نمونههای این الگو وارد مرحله اجرا شود. زمین این پروژه که بیش از دو هکتار وسعت دارد و در مالکیت شهرداری تهران است، برای احداث مجموعهای با بیش از ۴۰ هزار مترمربع زیربنا در نظر گرفته شده است.
قرار است در این مجتمع، فضاهای آموزشی دبستان، دبیرستان و هنرستان در کنار کارگاهها، آزمایشگاهها و استودیوهای یادگیری قرار بگیرند. سالن ورزش، زمین چمن، فضاهای مهارتآموزی، فضاهای عبادی، پارکینگ و پناهگاه محلی نیز بخشی از برنامه کالبدی پروژه است. هزینه اجرای آن حدود ۲ همت برآورد شده و اجرای پروژه توسط شهرداری تهران انجام خواهد شد.
نصراله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهرداری تهران، در بازدید از زمین این پروژه، بر شکلگیری «رویکردی منسجم میان دولت و مدیریت شهری» برای توسعه فضاهای آموزشی پایتخت تأکید کرده و گفته است احداث ۱۰ مجتمع آموزشی جدید، بخشی از برنامه مشترک دولت و شهرداری برای تغییر الگوی توسعه فضاهای آموزشی تهران است.
پراکندگی پروژهها برای پاسخ به نیاز محلهها
مجموع زمینهای پیشبینیشده برای این ۱۰ پروژه حدود ۴۱۷ هزار و ۵۰۰ مترمربع اعلام شده و برآورد اولیه بودجه اجرای مجموعه نیز حدود ۱۴۹ هزار میلیارد ریال است. پراکندگی پروژهها در مناطق مختلف تهران نیز از این جهت اهمیت دارد که قرار نیست توسعه فضاهای آموزشی صرفاً در نقاط برخوردار شهر متمرکز شود؛ بلکه انتخاب زمینها با توجه به کمبودهای آموزشی و ظرفیتهای محلهای انجام شده است.
برای نمونه، در منطقه ۱۵ زمینهایی در کیانشهر و مشیریه، در منطقه ۱۷ زمین ابوذر غربی، در منطقه ۱۸ چند محدوده از جمله شمسیآباد و باقرآباد، در منطقه ۱۹ عبدلآباد، در منطقه ۲۰ زمینهای بهشتی و شهید رجایی و در منطقه ۲۲ هوانیروز در فهرست پروژههای منتخب قرار گرفتهاند.
آنچه قرار است در نهایت از این همکاری شکل بگیرد، صرفاً چند ساختمان آموزشی جدید نیست؛ بلکه تجربهای برای آزمودن یک مدل متفاوت از توسعه فضاهای آموزشی در تهران است. مدرسهای که بخشی از محله باشد، در ساعات و موقعیتهای مختلف بتواند ظرفیتهای ورزشی، فرهنگی و مهارتی خود را در اختیار جامعه محلی قرار دهد و در عین حال، محیطی متناسب با نیازهای جدید دانشآموزان ایجاد کند.
کمالیزاده نیز بر همین ویژگی تأکید دارد و میگوید «موضوع فقط افزایش تعداد کلاسهای درس نیست»، بلکه هدف ایجاد زیرساختی جامع و ماندگار برای محله است. حالا پروژه ابوذر قرار است نخستین آزمون جدی این ایده باشد؛ پروژهای که اگر مطابق برنامه پیش برود، میتواند الگوی طراحی و اجرای ۹ مجتمع دیگر و در ادامه، مبنایی برای توسعه «مدرسه شهر» در محلات مختلف پایتخت قرار گیرد.
