مهدی نصیری؛ رئیس پژوهشکده سامانههای ماهوارهای پژوهشگاه فضایی ایران در گفتوگو با خبرنگار فضا و نجوم نخ نیوز از موفقیت محققان کشور در شبیهسازی خاک ماه و تولید نخستین مصالح ساختمانی منطبق با شرایط این کره خبر داد.
وی ضمن تشریح دستاوردهای پروژه «ماه» در حوزههای معدنکاوی و کشاورزی فضایی، با اشاره به برنامههای کشورهای پیشرو و شرکتهایی نظیر اسپیسایکس برای احداث پایگاه در ماه تا سال ۲۰۲۶، بر ضرورت حمایت از راهاندازی مرکز ملی تحقیقات ماه و پرهیز از نگاه تکبعدی به صنعت فضایی تأکید کرد تا ایران از منابع عظیم انرژی آینده محروم نماند.
رئیس پژوهشکده سامانههای ماهوارهای پژوهشگاه فضایی ایران در تشریح جزئیات «پروژه ماه» اظهار کرد: این پروژه در دانشگاه علم و صنعت ایران و با همکاری شرکتهای دانشبنیان و تعدادی از محققان و دانشجویان آغاز شد و ما موفق شدیم برای اولین بار در کشور، خاک ماه را با همان مواد و ترکیبات اصلی شبیهسازی و نمونه واقعی آن را تولید کنیم.
وی با اشاره به وجود منابع ارزشمند در سطح ماه گفت: با توجه به اینکه در کره ماه مواد بسیار باارزشی مانند «هلیوم ۳» و سایر کانیها وجود دارد، ما برنامهریزیهایی را برای انجام عملیات معدنکاوی و کشاورزی در آنجا انجام دادیم. هدف ما این بود که بتوانیم با استفاده از خاک ماه، مصالح مورد نیاز برای ساختوساز در آن کره را تأمین کنیم.
تولید اولین مصالح ساختمانی منطبق با خاک ماه
نصیری در ادامه از دستیابی به محصول نهایی خبر داد و گفت: هفته گذشته موفق شدیم اولین مصالح متناسب با شرایط خاک ماه را بسازیم که هماکنون این مصالح و نمونه خاک شبیهسازی شده موجود و قابل ارائه است.
دستیابی به دانش کشاورزی و تولید اکسیژن در محیط ماه
رئیس پژوهشکده سامانههای ماهوارهای پژوهشگاه فضایی ایران در خصوص چالشهای زیستی در فضا بیان کرد: یکی از چالشهای اصلی در ماه، کمبود اکسیژن است و از آنجا که گیاهان نیز به اکسیژن نیاز دارند، ما تحقیقات گستردهای در زمینه کشت گیاه انجام دادیم. هماکنون تعدادی از گیاهان متناسب با شرایط ماه را انتخاب کرده و در دستگاههای مخصوصی که طراحی کردهایم، پرورش دادهایم.
وی افزود: این گیاهان هماکنون رشد کردهاند و قصد داشتیم امروز آنها را نمایش دهیم که به دلایلی میسر نشد، اما انشاءالله در اولین نمایشگاه پیشرو ارائه خواهند شد. راهکار ما برای تأمین اکسیژن این بود که گیاهان تولیدکننده اکسیژن و گیاهان مصرفکننده دیاکسید کربن را در کنار هم قرار دهیم تا گیاهی که اکسیژن تولید میکند، نیاز گیاه دیگر را تأمین کند. این فرآیند پس از تحقیقات بسیار زیاد عملیاتی شده است.
برنامهریزی برای ساخت سازه و معدنکاوی
نصیری تصریح کرد: با استفاده از این خاک ماه و پرینترهای سهبعدی، میتوانیم در سطح ماه سازههای مورد نظر و جایگاههای لازم برای بحثهای معدنکاوی را احداث کنیم. تحقیقات بسیار خوبی در این زمینه صورت گرفته است، اما برای پیشبرد این اهداف نیاز مبرمی به راهاندازی «مرکز تحقیقات ماه» داریم.
لزوم تحقق وعدهها برای راهاندازی مرکز تحقیقات ماه
وی با انتقاد از تأخیر در ایجاد زیرساختهای لازم گفت: هنوز مرکز تحقیقات ماه راهاندازی نشده است. هم سازمان فضایی و هم معاونت علمی ریاست جمهوری قولهایی برای راهاندازی این مرکز دادهاند اما هنوز محقق نشده است. اگر این مرکز تأسیس شود، میتوانیم بسیاری از فعالیتها را به صورت هدفمند و متمرکز تست کنیم، شرایط واقعی محیط ماه را پیادهسازی کنیم و در بحثهای معدنکاوی، کشاورزی و استحصال مواد موجود در ماه فعالیت کنیم.
نصیری خاطرنشان کرد: الحمدلله در حال حاضر فعالیتهای بسیار خوبی به صورت خودجوش و با خوندلهای بسیار زیاد و دشواریهای فراوان انجام شده است و امیدواریم اگر حمایتهای لازم صورت گیرد، بتوانیم این دستاوردها را به محصول نهایی برسانیم.
پاسخ به منتقدان: نباید از اکتشافات فضایی غافل شویم
رئیس پژوهشکده سامانههای ماهوارهای در پاسخ به انتقاداتی مبنی بر اینکه «با وجود مشکلات در حوزه ماهواره و زندگی مردم، چرا باید به سراغ پروژه ماه رفت»، تأکید کرد: این نگاه صحیحی نیست؛ ما باید در کنار فعالیتهای جاری، در زمینه اکتشافات نیز فعالیتهای خود را داشته باشیم. این پروژهها در حال حاضر هزینه زیادی ندارند، اما اگر از این حوزه غافل شویم، جبران آن پس از چند سال که بخواهیم ورود کنیم، بسیار سخت خواهد بود.
رقابت جهانی و خطر از دست دادن منابع انرژی آینده
وی با اشاره به پیشرفتهای سریع جهانی در این حوزه گفت: شرکت اسپیسایکس اعلام کرده است که در سال آینده (۲۰۲۶) قصد دارد پایگاه فضایی در ماه ایجاد کند و از آن به عنوان سکویی برای سفر به مریخ بهره ببرد. کشورهای پیشرو در فضا مانند هند، چین، ژاپن و روسیه نیز هماکنون زمینههای فعالیت خوبی را فراهم کردهاند. ما نیز میتوانیم با همکاری کشورها فعالیتهای خود را شروع کنیم تا در آینده با مشکل مواجه نشیم.
نصیری در خصوص اهمیت راهبردی منابع ماه توضیح داد: در ماه معادن بسیار ارزشمند و غنی وجود دارد. «هلیوم ۳» که در زمین به مقدار بسیار ناچیز یافت میشود، در آنجا به وفور وجود دارد و میتواند منبع غنی انرژی باشد؛ انرژی هستهای پسماند دارد اما انرژیای حاصل از هلیوم ۳ چندین برابر انرژی هستهای قدرت دارد.
وی در پایان متذکر شد: این تفکر غلط است که بگوییم فقط به صورت تکبعدی یک حوزه را پیش ببریم. نباید اجازه دهیم بعد از چندین سال که کشورها فضا را تصاحب کردند و در ماه پایگاه زدند، ما بخواهیم تازه از نقطه صفر شروع کنیم.
