گروه اجتماعی نخ نیوز، علی اصغر اصولی؛ در دهههای اخیر، فناوری نانو به عنوان یکی از پیشرانهای اصلی تحول در علوم پزشکی و داروسازی ظهور کرده است.
نانوداروها با بهرهگیری از ذرات بسیار ریز، امکان دارورسانی هدفمند به بافتهای بیمار را فراهم میکنند؛ فرآیندی که نه تنها اثربخشی درمان را به طرز چشمگیری افزایش میدهد، بلکه با کاهش دوز مصرفی و عوارض جانبی، کیفیت زندگی بیماران را حفظ میکند.
جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر توان متخصصان داخلی، اکنون به یکی از قطبهای تولید این داروهای پیشرفته تبدیل شده است. گزارش پیشرو، روایتی آماری و تحلیلی از موفقیت شرکتهای دانشبنیان ایرانی در تجاریسازی نانوداروها و تأثیرات شگرف اقتصادی و اجتماعی آن است.
بررسیهای جدید از وضعیت بازار دارویی کشور نشان میدهد که نانوداروهای “ساخت ایران” که حاصل تلاش شرکتهای دانشبنیان داخلی هستند، علاوه بر شکستن انحصار تولید داروهای استراتژیک، نقش غیرقابلانکاری در مدیریت منابع مالی نظام سلامت ایفا کردهاند. براساس اطلاعات ثبت شده، این داروها طیف متنوعی از درمانها، بهویژه در حوزه سرطان را پوشش میدهند.
سبد نانودارویی کشور؛ از درمان سرطان تا سالک
بررسی جزئیات محصولات تولید داخل به تفکیک نام دارو، شرکت سازنده و زمان ورود به بازار، نشاندهنده رشد بلوغ فناوری در این حوزه است:
سینادوکسوزوم (CinnaDoxosome): این محصول استراتژیک که توسط شرکت «اکسیر نانو سینا» تولید شده، از سال ۱۳۹۱ وارد بازار دارویی کشور شد. کاربرد اصلی این دارو در درمان سرطانهای پیشرفته سینه، تخمدان و همچنین سرطان پوست است.
پکلینب (Pacleanb): محصولی از شرکت «نانو دارو پژوهان» که عرضه آن از سال ۱۳۹۵ آغاز شد. این نانودارو نقش مهمی در پروتکلهای درمانی سرطان سینه، ریه و پانکراس ایفا میکند.
سیناآمفولیش (SinaAmpholish): دستاورد دیگری از شرکت «اکسیر نانو سینا» که در سال ۱۳۹۷ وارد بازار شد و بهطور اختصاصی جهت درمان نیش پشه سالک تولید شده است.
پادینکس (Padynex): این دارو توسط شرکت «نانو دارو پژوهان» توسعه یافته و از سال ۱۴۰۰ در دسترس بیماران قرار گرفت. پادینکس برای درمان سرطان سینه و معده کاربرد دارد.
دپوستیوا (Depostiva): محصول شرکت «نانو دارو پژوهان» با سال ورود به بازار ۱۴۰۱ که راهکاری نوین برای درمان استئوآرتریت زانو محسوب میشود.
تدروکس (Tedrox): جدیدترین دستاورد شرکت «نانو دارو پژوهان» که در سال ۱۴۰۳ عرضه شده و امیدهای تازهای را برای درمان سرطان متاستاتیک سینه و دستگاه گوارش ایجاد کرده است.
کارنامه درخشان اقتصادی؛ صرفهجویی ارزی ۷۴۱ میلیون دلاری
در این گزارش تحلیلی، بهطور خاص سه نانوداروی ضدسرطان سینادوکسوزوم، پکلینب و پادینکس در بازه زمانی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۳ مورد ارزیابی دقیق اقتصادی قرار گرفتند. نتایج حاصل از فروش و اثرات اقتصادی این سه محصول به شرح زیر است:
حجم فروش داخلی: ۲۱,۰۰۰ میلیارد ریال
صادرات: ۱۲ میلیون دلار ارزآوری برای کشور
صرفهجویی ارزی: ۷۴۱ میلیون دلار
برای محاسبه دقیق صرفهجویی ارزی این نانوداروها، میزان تولید و مصرف آنها در هر سال بر اساس اطلاعات شرکت تولیدکننده و همچنین آمارنامه دارویی کشور استخراج شده و معادل دلاریِ تأمین این حجم دارو، بر اساس متوسط قیمت و فراوانی نمونههای خارجی در دسترس محاسبه شده است.
یکی از مهمترین مزایای نانوداروها، کاهش عوارض جانبی است که مستقیماً بر هزینههای سربار درمان تأثیر میگذارد. به عنوان نمونه، نانوداروی ضدسرطان «سینادوکسوزوم» به واسطه کاهش ۳۰ درصدی عوارض قلبی نسبت به نمونههای غیرنانویی، منجر به کاهش ۳,۰۰۰ میلیارد ریالی هزینه درمان ناشی از عوارض جانبی شده است.
تحقق عدالت اجتماعی و کاهش ۱۸ همتی هزینههای بیمه
علاوه بر دستاوردهای فنی، این داروها تأثیر عمیقی بر عدالت در سلامت داشتهاند. طبق برآوردها، تولید این محصولات منجر به کاهش بیش از ۱۸ هزار میلیارد تومان (۱۸ همت) در هزینههای بیمههای سلامت شده است (که بخشی از آن شامل کاهش ۱۸۱ میلیارد ریالی مستقیم در ردیفهای خاص بودجهای است).
مکانیسم این صرفهجویی بدین صورت است که شرکتهای بیمه برای داروهای وارداتی که نمونه تولید داخل دارند، بسته به نوع دارو، ۷۰ تا ۹۰ درصد قیمت «داروی داخلی» را به عنوان سهم بیمه پرداخت میکنند. این در حالی است که اگر دارویی مشابه داخلی نداشته باشد، بیمه ملزم به پرداخت همین سهم از «قیمت داروی خارجی» است که هزینههای سازمانهای بیمهگر را بهشدت افزایش میدهد.
از آنجا که قیمت نانوداروهای تولید داخل در مقایسه با نمونههای خارجی بسیار کمتر است، این امر دو دستاورد بزرگ به همراه داشته است:
کاهش چشمگیر هزینههای سازمانهای بیمهگر.
تسهیل دسترسی عادلانه اقشار پایینتر جامعه به درمانهای نوین (به دلیل کاهش سهم پرداختی بیمار).
با تولید این داروهای پیشرفته در داخل کشور و عرضه آنها با قیمتهای بسیار پایینتر نسبت به نمونههای خارجی، عملاً دسترسی طیف وسیعتری از مردم کشور به روشهای درمانی مدرن فراهم شده است. این دستاورد، فراتر از اعداد و ارقام اقتصادی، از منظر عدالت اجتماعی و امنیت سلامت ملی بسیار حائز اهمیت است.
